Prawosławny Lublin


Już od średniowiecza istniała w Lublinie również kolonia ruska, która tworzyli kupcy i rzemieślnicy przybywający tu z sąsiednich ziem zamieszkałych przez ludność ukraińską. Miejscowa wspólnota prawosławna posiadała w Lublinie swą świątynię - cerkiew Przemienienia Pańskiego (Spaso-Preobrażeńską). Położenie Lublina w pobliżu polsko-ruskiej granicy politycznej i etnicznej przynosiło dwojakiego rodzaju konsekwencje. Z jednej strony mógł on być przedmiotem sąsiedzkich waśni między książętami polskimi i ruskimi. Z drugiej zaś strony bliskie sąsiedztwo ziem ruskich pozwalało Lublinowi stać się ważnym ośrodkiem handlowym. Nierzadko przybywali tu ruscy kupcy i z czasem powstała stała kolonia ruska. Jedna z najstarszych ulic miasta do dziś nosi nazwę "Ruska" i jest zapewne pozostałością dzielnicy zamieszkałej przez ludność ruską. Właśnie w tej ruskiej dzielnicy powstała cerkiew prawosławna p.w. Przemienienia Pańskiego, (czyli jak określa się to święto w tradycji prawosławnych Słowian, Spasa). Ze względu na brak źródeł nie możemy dokładnie ustalić daty powstania stałej parafii prawosławnej w Lublinie i budowy pierwszej cerkwi. Pierwsza wzmianka o lubelskiej cerkwi zawarta jest w dokumencie z r. 1390 w sprawie tzw. "ruszycy". Ten łacińskojęzyczny dokument mówi o zabiciu 2 kobiet udających się ze wsi Kolechowice (40 km na północny-wschód od Lublina) na "przasznik santi Spaas scismaticze ante Lublin",czyli na prawosławne święto Przemienienia Pańskiego do Lublina. A wiec w końcu XIV w. była już w Lublinie, znana w okolicy, cerkiew prawosławna. Należy jednak zaznaczyć, iż niektórzy badacze poddają w wątpliwość autentyczność tego dokumentu.

Warto tu wspomnieć o jeszcze innym cennym zabytku świadczącym o związkach Lublina z ziemiami ruskimi. Jest nim kaplica Św. Trójcy na Zamku Lubelskim, wzniesiona w końcu XIV w. Na życzenie wychowanego pod wpływem tradycji prawosławnej króla Władysława Jagiełły rajcowie miejscy zdecydowali ozdobić ją freskami w stylu bizantyjsko-ruskim. Freski te wykonała w r. 1418, pod kierunkiem mistrza Andrzeja, grupa ruskich ikonopisców, pochodzących najprawdopodobniej z Wołynia.

Kolejna informacja o lubelskiej cerkwi dotyczy dopiero 1447 r. Chełmski biskup unicki Szumborski pisał w 1825 r. (opierając się na nieznanych nam dokumentach), że cerkiew Spasa w Lublinie, "przy Słomianym Rynku", ufundowała księżna kijowska Maria Iwanowna w 1447 r. Wydaje się jednak, że cerkiew ta istniała już wcześniej, ponieważ w dokumencie-darowiźnie księcia Jurija Czartoryjskiego z 1599 r. mówi się, iż cerkiew ta jest "...z wieków dawnych fundowana i zbudowana", a więc w końcu XVI w. tradycję cerkiewną w Lublinie mierzono już wiekami. Z kolei z dokumentu metropolity kijowskiego Michała Rahozy dla bractwa lubelskiego z roku 1594 dowiadujemy się, że cerkiew Przemienienia Pańskiego znajdowała się "...na Czwartku, na górze przy gościńcu Litewskim i Ruskim".

O wiele dokładniej możemy odtworzyć dzieje lubelskiej cerkwi w XVI w. Tego właśnie okresu w dziejach cerkwi dotyczą 4 oryginalne rękopiśmienne księgi przechowywane w Archiwum Państwowym w Lublinie, dotyczą one, niestety, głównie spraw majątkowych. Dowiadujemy się z nich m.in., że istniał spór między parafią prawosławną a proboszczem kościoła katolickiego p.w. św. Mikołaja na Czwartku o łan ziemi położonej między cerkwią a kościołem. Właśnie z tych dokumentów znamy imiona proboszczów Spaso-Preobrażeńskiej cerkwi w XVI w. Pierwszym z wymienionych duchownych jest Hrihorij, który sądził się o jakieś "Jurkowe pole", zabrane przez proboszcza łacińskiego. W dokumentach mówi się także o różnych krzywdach "cerkiewnych ludzi" oraz o tym, że Żydzi wybierają ziemię spod góry, na której stoi cerkiew, co grozi jej zawaleniem, ale innych wzmianek o samej cerkwi nie ma.



powrót

Zapraszamy do Akwarela Cafe

ul. Rynek 6, Lublin
Rezerwacja: 081 534 64 09

Zobacz plan dojazdu »