Żydowskie Miasto w Lublinie

Żydowskie miasto w Lublinie


Historia obecności społeczności żydowskiej w Lublinie liczy około 700 lat i jest o rok dłuższa od uzyskania praw miejskich przez Lublin. Pierwsze wzmianki o ludności żydowskiej zamieszkującej na stałe Lublin pochodzą z 1316 roku. Zamieszkiwała ona wyznaczony rewir na przedmieściach miasta, zwany Piaskami Żydowskimi. Lublin przez ten cały okres był symbolem żydowskiej ortodoksji, rozwoju kultury języka hebrajskiego i jidysz oraz rozwoju żydowskiej nauki, poprzez co zaczęto go nazywać "żydowskim Oxfordem" czy "Jerozolimą Królestwa Polskiego.

Żydzi osiedlili się w Lublinie już na początku wieku XIV, w okresie panowania Kazimierza Wielkiego. Legenda głosi, że było to związane z przybyciem w te strony rabina Jakuba z Trydentu. Na początku wieku XV zaczęto osiedlać się także w większych miasteczkach całego regionu – w Chełmie, Krasnymstawie, Kraśniku, Łęcznej, Bychawie, Józefowie, Lubartowie czy Kazimierzu nad Wisłą.

W początkach XVI wieku miała miejsce fala wypędzenia Żydów z Niemiec, Austrii a następnie z Czech. Polski król Zygmunt I Jagiellon chętnie przyjął uciekinierów.  W Lublinie w tym okresie wokół wzgórza zamkowego zaczęła powstawać odrębna dzielnica żydowska, która z czasem rozbudowała się tworząc przez następne stulecia żydowskie miasto. Główną jego ulicę – centrum życia handlowego, politycznego i religijnego stanowiła ulica Szeroka.

W samym mieście Żydzi zamieszkać nie mogli, zakazywał im tego dekret królewski "De non tolerandis Judaeis". Lubelscy mieszczanie obawiali się dużej konkurencji żydowskiej w handlu, dlatego też usilnie zabiegali u władz królewskich, by Żydom zakazano handlu w obrębie murów miejskich. Uniemożliwiło to im nie tylko zamieszkanie w centrum miasta, ale także wynajmowanie pomieszczeń na sklepy.

Wojny XVII wieku, zwłaszcza najazd kozaków Bohdana Chmielnickiego, doprowadziły do splądrowania wielu miejscowości Lubelszczyzny i wymordowania ludności w tym też i ludności żydowskiej. Wojny te wzmogły wzajemne antagonizmy pomiędzy ludnością polską i żydowską. Handel żydowski usunięty został w całości z obrębu miasta i ograniczony wyłącznie do dzielnicy żydowskiej.Przez długie lata trwała też walka o usunięcie Żydów zamieszkujących w mieście. Wskutek tego Żydzi zaczęli osiedlać się na obrzeżach miejscowości, w Lublinie na Wieniawie, Kalinowszczyźnie czy podlubelskich Piaskach. Dopiero od 1862 roku na skutek wydania dekretu o równouprawnieniu społeczność żydowska mogła osiedlać się we wszystkich rejonach Lublina. W rezultacie w ciągu kilkudziesięciu lat Stare Miasto, stało się przedłużeniem dzielnicy żydowskiej, tam bowiem w pobliżu swej tradycyjnej dzielnicy, ludność żydowska najchętniej kupowała nieruchomości.

Przez cały wiek XIX Żydzi stanowili blisko połowę mieszkańców miasta (ok. 48,3 %). Podobny stan rzeczy można było zauważyć też w innych lubelskich miastach, a często liczba ludności żydowskiej znacznie przekraczała 50 % ogółu mieszkańców. Trudnili się głównie drobnym handlem, rzemiosłem oraz pracą fizyczną. Tylko nieliczni posiadali własne nieruchomości bądź zajmowali się przemysłem. Taki stan rzeczy utrzymał się do XX wieku - dominowało zatrudnienie w handlu i rzemiośle, przemyśle odzieżowym i galanteryjnym. Przeważały maleńkie sklepiki i warsztaty zatrudniające głównie rodzinę właściciela i krewnych.

Lata II wojny światowej przyniosły całkowitą zagładę społeczności żydowskiej Lubelszczyzny.  Zniszczono  większość żydowskich pomników kultury. Dzielnice żydowskie w Lublinie a także w okolicznych lubelskich miastach zostały zrównane z ziemią. Dziś w Lublinie mieszka zaledwie kilku Żydów.

żródło: www.joods-leven.net



Pozostałości kultury żydowskiej w Lublinie


Uczelnia Mędrców Lublina  /Jesziwat Chachmej Lublin/ powstała z inicjatywy rabina Jehudy Majera Szapiry. Podczas wiedeńskiego kongresu zgłosił on projekt dotyczący utworzenia nowoczesnej, wyższej uczelni talmudycznej. Jako miejsce na zorganizowanie jesziwy wybrano Lublin, z racji sięgających XVI wieku tradycji szkół rabinackich w tym mieście. Już pod koniec 1923 roku utworzono w Lublinie “Keren ha-Tora” – Komitet Budowy Wyższej Uczelni Religijnej. Bogaty Żyd lubelski Szmul Ajchenbaum podarował Komitetowi  plac o powierzchni u zbiegu ulic Unickiej i Lubartowskiej, z przeznaczeniem pod budowę. W 1924 roku ruszyła budowa budowa gmachu uczelni zaprojektowanego przez Agenora Smoluchowskiego. Uroczyste otwarcie uczelni nastąpiło 26 czerwca 1930 r.  Pierwszym rektorem wybrany został Majer Szapira.Wkroczenie Niemców do Lublina położyło kres działalności jesziwy. Żydzi nie mieli już do niej wstępu. Budynek przejęty został na siedzibę żandarmerii wojskowej. Wyposażenie uczelni rozgrabiono bądź zniszczono.Po wojnie, jesienią 1945 roku, posesja po jesziwie przejęta została przez państwo – jako tzw. mienie opuszczone – i przekazana nowopowstałemu Uniwersytetowi Marii Curie-Skłodowskiej. Następnie przejęła go Akademia Medyczna.Jesienią 2003 roku posesja przekazana została Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, do której należy budynek jesziwy. 1 marca 2005 roku w auli jesziwy, po 67-letniej przerwie, odbyły się uroczystości jedenastego Sijum ha-Szas, na które przybyło kilkuset Żydów z różnych krajów. 22 stycznia 2006 roku nastąpiło oficjalne otwarcie częściowo wyremontowanych pomieszczeń jesziwy – jako siedziby filii Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie.

żródło: www.lublin.jewish.org.pl

Dawny szpital żydowski.  Szpital został zbudowany w 1886 roku. W latach 30. XX wieku szpital był najnowocześniejszym ośrodkiem medycznym w Lublinie, jak i całej Polsce, posiadał ponad 100 łóżek oraz zatrudniał najwybitniejszych lekarzy m.in. Jakub Cynberg czy Marek Arnsztajn. W jednym z pomieszczeń znajdowała się synagoga przeznaczona dla personelu i pacjentów szpitala. Podczas II wojny światowej został ograbiony z cennej aparatury medycznej. Najtragiczniejszym momentem w historii szpitala była data 27 marca 1942 roku. Wtedy to hitlerowcy wymordowali wszystkich pacjentów i część personelu. Od czasu zakończenia II wojny światowej budynek szpitala cały czas pełni funkcje medyczne. Obecnie znajduje się w nim klinika ginekologiczno-położnicza. W 1986 roku na ścianie szpitala odsłonięto tablicę pamiątkową w dwóch językach: polskim i hebrajskim, informującą o dawnym przeznaczeniu budynku.

żródło: wikipedia

Stary cmentarz żydowski w Lublinie jest najstarszym cmentarzem żydowskim znajdującym się w Lublinie i jednym z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce, a znajdujące się tam macewy stanowią jedne z najcenniejszych zabytków Polski i Europy. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 1 ha, znajduje się na nim ponad 60 macew. Najstarsza pochodzi z 1541 roku i należy do znanego talmudysty i rabina Jakuba ha-Lewi Kopelmana.  Znajduje się na miejscu dawnej średniowiecznej warowni, otoczonej dawniej licznymi rozlewiskami. Pierwsza pisemna wzmianka o cmentarzu pochodzi z 1555 roku, kiedy to wydano przywilej, gwarantujący Żydom możliwość dokonywania pochówków na tym terenie. Cmentarz został zamknięty w 1830 roku. Cała nekropolia jest otoczona wysokim, siedemnastowiecznym murem. Podczas I wojny światowej zniszczone zostały prawie wszystkie drewniane macewy. Po odzyskaniu niepodległości przez państwo Polskie, na cmentarzu dokonano kilku dewastacji. W 1939 roku na cmentarzu prawdopodobnie mogło się znajdować do 3000 macew. Podczas II wojny światowej hitlerowcy doszczętnie zdewastowali cmentarz, a macewy używali m.in. do utwardzania i brukowania dróg. Po zakończeniu wojny, ówczesne władze komunistyczne miasta całkowicie zaniedbały nekropolię. Dochodziło do kilkunastu dewastacji oraz kradzieży. Dopiero w latach 80. Towarzystwo Opieki nad Pamiątkami Kultury Żydowskiej w Lublinie przeprowadziło prace porządkowe i wnikliwą inwentaryzację cmentarza.Obecnie cmentarz mimo ich jest wpisany do rejestru zabytków nie jest ogólnodostępny dla turystów. Jest otwierany na specjalne okazje oraz dla zorganizowanych wycieczek. Wieloletnim opiekunem cmentarza był Józef Honig, zmarły w 2003 roku.

Macewy znajdujące się na starym cmentarzu żydowskim w Lublinie w większości są bogato zdobione. Ornamenty odnajdowane na nagrobkach mówią wiele o zmarłych spoczywających pod nimi. Motywy najczęściej pojawiające się na macewach:
- korona: symbol wieloznaczny, używany w celu ukazania szacunku zmarłemu, jako uczonemu w piśmie lub będącemu głową rodziny bądź też jakiejś większej społeczności.
- lew: oznacza osobę o imieniu Jehuda Arie lub Lejb (odpowiednio w hebrajskim i jidysz - lew), albo też kogoś niezwykle silnego lub odważnego.
- dłoń lejąca wodę z dzbana:na grobach osób z rodu Lewiego, obmywających dłonie kapłana przed nabożeństwem.


żródło: wikipedia

Bożnica żydowska. Sposród prawie 100 synagog i bożnic Lublina do dzisiaj zachowałą się tylko jedna, przy ulicy Lubartowskiej 10. Przestała pełnić swą funkcję z chwilą, kiedy zabrakło kworum, czyli 10 pobożnych Żydów, którzy mogliby odprawiać z niej modły. Bożnica została założona w końcu XIX wieku, służąc za dom modlitwy i nauk talmudycznych. Stanowiła własnosć bractwa pogrzebowego Chewra Nosim, czyli Towarzystwa Tragarzy Zwłok. W bożnicy urządzona została także Izba Pamięci Żydów Lubelskich.


powrót

Zapraszamy do Akwarela Cafe

ul. Rynek 6, Lublin
Rezerwacja: 081 534 64 09

Zobacz plan dojazdu »